Risicomatrix RI&E maken
Pjotr Leijdekkers Door Pjotr Leijdekkers
9 min leestijd

Een goede risicomatrix maakt je RI&E direct bruikbaarder. Je zet losse risico’s niet alleen op papier, maar beoordeelt ze op kans en effect, zodat duidelijk wordt welke maatregelen als eerste nodig zijn. Juist dat prioriteren is voor veel werkgevers het lastigste deel van een risico-inventarisatie en -evaluatie. Met een heldere risicomatrix zie je sneller waar de grootste arbeidsrisico’s zitten en kun je het Plan van Aanpak (PvA) koppelen aan je risicomatrix.

Inhoudsopgave

  1. 1Wat is een risicomatrix binnen een RI&E?
  2. 2Waarom een risicomatrix maken voor je RI&E?
  3. 3Hoe maak je een risicomatrix voor een RI&E?
  4. 3.11. Breng alle relevante risico’s in kaart
  5. 3.22. Bepaal per risico de kans dat het gebeurt

Belangrijkste punten

  • Weeg kans en effect om risico’s te prioriteren in je PvA.
  • Gebruik een eenvoudige 3x3- of 5x5-matrix en pas die consistent toe.
  • Betrek medewerkers en neem veiligheid, gezondheid en PSA mee.
  • Koppel scores aan concrete maatregelen, verantwoordelijken en deadlines.
  • Actualiseer de matrix bij wijzigingen, incidenten of nieuwe inzichten.

Wil je zelf een risicomatrix maken voor je RI&E, dan helpt het om gestructureerd te werken. Je bepaalt eerst welke risico’s aanwezig zijn, vervolgens hoe waarschijnlijk ze zijn, wat de mogelijke gevolgen zijn en welke beheersmaatregelen al bestaan. Daarna geef je ieder risico een score en prioriteit. Op deze pagina lees je hoe je dat praktisch aanpakt, welke stappen logisch zijn en waar je op moet letten als je een risicomatrix voor de RI&E wilt maken. Praktische hulpmiddelen en instrumenten voor de RI&E kunnen je hierbij ondersteunen.

Wat is een risicomatrix binnen een RI&E?

Een risicomatrix is een hulpmiddel om risico’s uit je RI&E te beoordelen en te rangschikken. In plaats van alleen op te schrijven dat een risico bestaat, geef je met de matrix aan hoe groot dat risico werkelijk is. Meestal gebeurt dat door kans en effect te wegen. Als je extra factoren gebruikt, zoals blootstelling of beheersbaarheid, moeten die duidelijk gedefinieerd zijn.

Daarmee wordt een risicomatrix meer dan een theoretische tabel. Het is de schakel tussen inventariseren en handelen. Je gebruikt de uitkomst om prioriteiten te stellen in het plan van aanpak. Een risico met hoge kans en ernstig effect vraagt immers om snellere actie dan een risico dat zelden voorkomt en beperkte gevolgen heeft.

Binnen een RI&E helpt een risicomatrix je ook om consistenter te beoordelen. Zeker als meerdere locaties, functies of afdelingen betrokken zijn, voorkomt een vaste beoordelingsmethode dat risico’s willekeurig worden ingeschaald.

Waarom een risicomatrix maken voor je RI&E?

Een RI&E zonder duidelijke risicoweging blijft vaak te algemeen. Je weet dan wel welke aandachtspunten er zijn, maar niet welke als eerste aangepakt moeten worden. Door een risicomatrix te maken, breng je structuur aan in de beoordeling van arbeidsrisico’s.

  • Je maakt prioriteiten zichtbaar
  • Je onderbouwt waarom bepaalde maatregelen urgent zijn
  • Je vertaalt risico’s makkelijker naar een praktisch plan van aanpak
  • Je houdt meer overzicht bij meerdere risico’s tegelijk
  • Je kunt risico’s later eenvoudiger opnieuw beoordelen bij veranderingen

Dat is vooral belangrijk in bedrijven waar verschillende soorten risico’s samenkomen, zoals fysieke belasting, machineveiligheid, werkdruk, gevaarlijke stoffen of beeldschermwerk. Met een risicomatrix vergelijk je die risico’s op een uniforme manier, zodat je gerichter keuzes maakt.

Hoe maak je een risicomatrix voor een RI&E?

Wie zoekt op hoe maak je een risicomatrix of wat is het stappenplan voor de RI&E, zoekt meestal vooral houvast. Onderstaande aanpak werkt in de praktijk voor veel mkb-bedrijven en sluit aan op hoe risico’s binnen een RI&E logisch beoordeeld worden.

1. Breng alle relevante risico’s in kaart

Een risicomatrix begint niet bij scoren, maar bij inventariseren. Je moet eerst weten welke risico’s er in je organisatie aanwezig zijn. Kijk daarbij breder dan alleen zichtbare veiligheidsrisico’s. Een complete RI&E bevat vaak ook gezondheidsrisico’s en psychosociale belasting.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • uitglijden, struikelen en vallen
  • gevaarlijke machines of voertuigen
  • tillen, duwen, trekken en repeterende bewegingen
  • geluid, trillingen, hitte of slechte ventilatie
  • gevaarlijke stoffen
  • werkdruk, agressie, ongewenst gedrag en stress
  • risico’s bij thuiswerken of beeldschermwerk

Betrek medewerkers actief bij deze stap. Zij zien in de praktijk vaak risico’s die op papier minder snel opvallen. Dat maakt de inventarisatie vollediger en realistischer. Gebruik daarnaast een checklist voor risico-inventarisatie en -evaluatie om niets te missen.

2. Bepaal per risico de kans dat het gebeurt

De eerste as van de risicomatrix is meestal de kans. Daarbij schat je in hoe waarschijnlijk het is dat een incident, klacht of ongewenste situatie daadwerkelijk optreedt. Dat doe je niet op gevoel alleen, maar op basis van de werksituatie, frequentie van blootstelling, eerdere incidenten en bestaande maatregelen.

Een eenvoudige schaal werkt meestal het best, bijvoorbeeld van 1 tot 5:

  • 1 - zeer onwaarschijnlijk
  • 2 - onwaarschijnlijk
  • 3 - mogelijk
  • 4 - waarschijnlijk
  • 5 - zeer waarschijnlijk

Hoe concreter je deze schaal voor je eigen bedrijf maakt, hoe beter. Bij dagelijks heftruckverkeer is de kansinschatting anders dan bij een handeling die maar enkele keren per jaar voorkomt.

3. Bepaal de ernst van het mogelijke effect

Daarna beoordeel je het effect als het risico zich voordoet. Ook hier werkt een praktische schaal, bijvoorbeeld van 1 tot 5. Een lichte irritatie of kortdurende hinder scoort lager dan blijvend letsel, langdurig verzuim of een ernstig ongeval.

Voorbeelden van effectniveaus zijn:

  • 1 - verwaarloosbaar effect
  • 2 - beperkt letsel of lichte klachten
  • 3 - tijdelijk verzuim of duidelijke gezondheidsklachten
  • 4 - ernstig letsel of langdurig verzuim
  • 5 - zeer ernstig letsel of blijvende schade

Zo maak je het verschil zichtbaar tussen bijvoorbeeld een kleine kans op een zeer ernstig incident en een grote kans op een minder ernstig probleem. Beide kunnen prioriteit verdienen, maar om verschillende redenen.

4. Geef het risico een score in de risicomatrix

Nu combineer je kans en effect in een matrix. Vaak gebeurt dat door beide scores met elkaar te vermenigvuldigen. Zo ontstaat een risicoscore waarmee je risico’s kunt ordenen. Een risico met kans 4 en effect 5 krijgt dan score 20, en is duidelijk urgenter dan een risico met kans 2 en effect 2.

Kans Effect Risicoscore Indicatie prioriteit
1 1-2 1-2 Laag
2-3 2-3 4-9 Middel
3-4 3-4 9-16 Hoog
4-5 4-5 16-25 Zeer hoog

De exacte grenzen kunnen per organisatie verschillen, maar het uitgangspunt blijft hetzelfde: de matrix helpt je om risico’s onderling te vergelijken en een logische volgorde van aanpak te bepalen.

5. Kijk ook naar bestaande beheersmaatregelen

Een risicomatrix voor de RI&E is pas echt bruikbaar als je niet alleen het ruwe risico beoordeelt, maar ook kijkt welke maatregelen al aanwezig zijn. Denk aan afscherming, instructies, persoonlijke beschermingsmiddelen, toezicht of onderhoud. Die context bepaalt mede hoe groot het restrisico is.

In sommige organisaties wordt daarom naast kans en effect ook beheersbaarheid meegewogen. Dat kan nuttig zijn, zolang de methode duidelijk en consequent blijft. Maak het niet onnodig ingewikkeld als een eenvoudige matrix al voldoende overzicht geeft.

6. Vertaal de uitkomst naar prioriteiten in het plan van aanpak

De risicomatrix is geen eindpunt. Je gebruikt de uitkomsten om je plan van aanpak op te bouwen. Risico’s met een hoge score pak je eerst aan, inclusief maatregel, verantwoordelijke, planning en controlemoment. Lagere risico’s kun je volgen, monitoren of op een later moment oppakken.

Zo wordt een risicomatrix RI&E maken geen administratieve oefening, maar een praktische stap richting veiliger en gezonder werken.

Voorbeeld van een risicomatrix in een RI&E

Onderstaand voorbeeld laat zien hoe een eenvoudige risicomatrix eruit kan zien in de praktijk. Stel: je hebt een logistiek bedrijf met magazijn en kantoor. Tijdens de RI&E komen meerdere risico’s naar voren. Door ze te scoren op kans en effect ontstaat direct overzicht.

Risico Kans Effect Score Prioriteit
Natte vloer in looppad 4 3 12 Hoog
Onveilige heftruckroute 3 5 15 Hoog
Onvoldoende tilhulpmiddelen 4 4 16 Zeer hoog
Slechte werkhouding bij beeldschermwerk 4 2 8 Middel
Werkdruk in piekperiodes 5 3 15 Hoog

In dit voorbeeld zie je dat niet alleen klassieke veiligheidsrisico’s hoog kunnen scoren. Ook fysieke belasting en werkdruk kunnen een hoge prioriteit krijgen. Dat is precies waarom een brede RI&E belangrijk is: je voorkomt dat alleen de meest zichtbare risico’s aandacht krijgen.

Welke methode gebruik je voor risicobeoordeling?

Er bestaat niet maar één juiste methode om een risicoanalyse of risicomatrix te maken. In de praktijk gebruiken veel organisaties een 3x3- of 5x5-matrix. Voor kleinere bedrijven is een eenvoudige 3x3-opzet soms al voldoende, terwijl een 5x5-matrix meer nuance geeft bij complexe of uiteenlopende risico’s.

Belangrijker dan de exacte vorm is dat je methode:

  • duidelijk is voor iedereen die ermee werkt
  • past bij de grootte en complexiteit van je organisatie
  • consistent wordt toegepast
  • leidt tot bruikbare prioriteiten in het plan van aanpak

Wie zoekt op wat zijn de 5 stappen van een risicoanalyse, komt meestal uit op een vergelijkbare basis: risico’s signaleren, gevaren beoordelen, prioriteren, maatregelen bepalen en opvolging borgen. De risicomatrix zit vooral in de fase van beoordelen en prioriteren.

Veelgemaakte fouten bij een risicomatrix maken

Een risicomatrix werkt alleen goed als de beoordeling realistisch en praktisch blijft. Dit zijn fouten die vaak voorkomen:

  • te algemeen formuleren, zoals “onveilige situatie” zonder context
  • alle risico’s ongeveer dezelfde score geven
  • alleen naar veiligheid kijken en gezondheid of werkdruk vergeten
  • bestaande maatregelen niet meenemen in de beoordeling
  • geen koppeling maken met concrete acties in het plan van aanpak
  • de RI&E niet actualiseren bij veranderingen in werkproces, machines of personeel

Ook een veelvoorkomende fout is dat bedrijven de matrix te ingewikkeld maken. Dan kost scoren veel tijd, maar levert het weinig extra inzicht op. Een praktische, consequente methode is meestal sterker dan een complexe systematiek die niemand goed gebruikt.

Wanneer moet je de risicomatrix opnieuw beoordelen?

De risicomatrix in je RI&E is niet statisch. Je moet risico’s opnieuw bekijken zodra de situatie verandert. Denk aan nieuwe machines, andere werkmethodes, groei van het personeelsbestand, een verhuizing, thuiswerkafspraken of terugkerende incidenten. Ook nieuwe inzichten uit klachten, bijna-ongevallen of onderhoud kunnen aanleiding zijn om de score aan te passen.

Door de risicomatrix periodiek te actualiseren, blijft je RI&E aansluiten op de praktijk. Dat maakt het plan van aanpak betrouwbaarder en voorkomt dat je werkt met verouderde prioriteiten.

Zelf een risicomatrix RI&E maken of laten opstellen?

Kan ik zelf een RI&E opstellen? In veel gevallen kun je als werkgever zelf al een eerste opzet maken, zeker als je organisatie overzichtelijk is en je een passende methode gebruikt. Toch blijkt in de praktijk dat vooral het objectief beoordelen en prioriteren van risico’s lastig is. Daar zit juist de waarde van een goede risicomatrix.

Als je wilt voorkomen dat belangrijke risico’s te laag worden ingeschat of dat de uitwerking te algemeen blijft, kan ondersteuning verstandig zijn. RIE Nederland helpt bedrijven met een complete RI&E inclusief plan van aanpak, toetsing en oplevering. Daarbij worden risico’s overzichtelijk beschreven en gewogen op prioriteit, zodat je sneller van inventarisatie naar uitvoering gaat.

Veelgestelde vragen

Hoe maak je een risicomatrix?

Je maakt een risicomatrix door per risico minimaal de kans en het effect te beoordelen. Die scores combineer je in een matrix of rekentabel, zodat een risicoscore ontstaat. Op basis daarvan kun je prioriteiten bepalen voor je plan van aanpak.

Wat is het verschil tussen een RI&E en een risicomatrix?

De RI&E is het volledige proces en document waarin je arbeidsrisico’s inventariseert, beoordeelt en vertaalt naar maatregelen. De risicomatrix is een onderdeel daarvan: het hulpmiddel waarmee je risico’s weegt en rangschikt. Wie eerst beter wil begrijpen wat een RI&E is, ziet ook sneller hoe de risicomatrix daarin past.

Welke factoren zet je in een risicomatrix voor de RI&E?

Meestal gebruik je kans en effect. Als je ook blootstelling of beheersbaarheid toevoegt, is het belangrijk dat die factoren duidelijk zijn gedefinieerd en consequent worden toegepast.

Hoe gedetailleerd moet een risicomatrix zijn?

Zo gedetailleerd als nodig is om goede prioriteiten te kunnen stellen, maar niet ingewikkelder dan noodzakelijk. Voor veel mkb-bedrijven is een eenvoudige 3x3- of 5x5-matrix voldoende.

Moet je psychosociale risico’s ook meenemen in de matrix?

Ja. Werkdruk, stress, agressie, intimidatie en andere vormen van psychosociale arbeidsbelasting horen ook in een RI&E thuis. Ze kunnen bovendien een hoge prioriteit hebben als de kans groot is of de gevolgen serieus zijn.

Wanneer is een risico hoog in de risicomatrix?

Dat hangt af van je gekozen schaal, maar in de basis geldt: hoe groter de kans en hoe ernstiger het mogelijke effect, hoe hoger de prioriteit. Een hoge score vraagt om snellere en concretere maatregelen.

Kun je een risicomatrix gebruiken voor thuiswerken?

Ja. Ook thuiswerken kan risico’s geven, zoals fysieke klachten door een slechte werkplek, mentale belasting of vervaging van grenzen tussen werk en privé. Die risico’s kun je op dezelfde manier beoordelen als andere arbeidsrisico’s.

Wat zijn de 5 stappen van een risicoanalyse?

In de praktijk komen die meestal neer op: risico’s inventariseren, gevaren beoordelen, prioriteren, maatregelen vastleggen en opvolging borgen. Binnen een RI&E vormt de risicomatrix vooral het onderdeel waarin je risico’s beoordeelt en prioriteert. Wil je dat proces gestructureerd doorlopen, bekijk dan de juiste volgorde van een RI&E.

Gerelateerde artikelen

Pjotr Leijdekkers

Pjotr Leijdekkers

Eigenaar · RIE Nederland

Pjotr Leijdekkers is ondernemer en eigenaar van RIE-NL, ontstaan vanuit de overtuiging dat veel bedrijven worstelen met de complexiteit, kosten en tijdsinvestering van een RI&E. Hij zag dat traditionele RI&E-trajecten vaak onnodig ingewikkeld en duur zijn, waardoor ondernemers het uitstellen of als last ervaren.

Met RIE-NL speelt Pjotr in op deze uitdaging door een goedkope, snelle en eenvoudige digitale RI&E aan te bieden voor bedrijven in Nederland. De aanpak is gebaseerd op een heldere vragenlijst zonder ingewikkeld gedoe en levert automatisch een Plan van Aanpak op. Zo helpt RIE-NL ondernemers om eenvoudig te voldoen aan wet- en regelgeving, zonder dat het hun dagelijkse bedrijfsvoering in de weg zit.